63 ఓ బుల్లి కథ 51---- మన శరీరంలోని న్యురల్ నెట్వర్క్స్

ముందుమాట:  మన శరీరంలోని న్యురల్ నెట్వర్క్స్ చేసే పనల్లా సమాచారాన్ని ఒక చోటు నుండి ఇంకొక చోటుకి చేర్చటం. మన మనుగడ అంతా ఈ సమాచార సేకరణ, దానిని సరియిన చోటికి సరయిన సమయంలో పంపిణీ మీదే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏవిధంగా ఆ పని జరుగుతుందే చూచాయగా చూపటమే ఈ పోస్ట్ ఉద్దేశం.

మన శరీరంలో పనిచేసే న్యురల్ నెట్వర్క్స్ పనితనానికి నిదర్శనాలు చూడండి :

1. స్టవ్ మీద చిన్న సెగతో నెయ్యి కాగుతోంది. పొరపాటున చెయ్యి గిన్నెకు తగిలింది. గబుక్కున చెయ్యి తీసేస్తాము.

2. డాక్టర్ ఆఫీసు కి వెళ్ళాము. టెస్టుల్లో మోకాలు మీద రబ్బరు సుత్తి తో కొట్టారు. వెంటనే కాలు జెర్క్ ఇస్తుంది.

 పై రెండు ఉదంతాలలో  జరిగింది ఒకటే. Reflexive response.చర్మము నుండి వచ్చిన sensory signal, spinal cord దగ్గరకు రాగానే దాని తీవ్రతను తెలుసుకొని spinal cord కండరాలకి ఆదేశాలు ఇచ్చి వెంటనే బ్రెయిన్ కి కూడా తెలియపరుస్తుంది. రెండవ దాన్ని knee jerk reaction అంటారు.

3. నిరంతరమూ  (continuous) జరిగే పనులను బ్రెయిన్ ఉపేక్ష చేస్తుంది. ఉదా: మనము సముద్రపు ఒడ్డున నివసిస్తున్నామనుకోండి. మొదటే రెండురోజులూ సముద్రపు హోరు వినిపిస్తుంది. తరువాత అది మామూలే అని బ్రెయిన్ మనకి వినిపించ నివ్వదు.

4. మనం నడుస్తూ ఉంటాము. కాలులో ముల్లు గుచ్చు కుంటుంది. ముల్లు ఇంకా లోపలికి దిగకుండా వెంటనే కాలు ఎత్తుతాము. తరువాత చేత్తో ముల్లు తీసి వేస్తాము. మొదటి రియాక్షన్ spinal cord నుండి వచ్చింది. రెండోవ రియాక్షన్ బ్రెయిన్ నుండి వచ్చింది. ఏళ్ళనాడు అమ్మ చేసిన పని బుర్రలో గుర్తుకొచ్చి ముల్లు తీసేశాము.

5. ఏదో మూవీ చూస్తూ ఉంటాము. ఆ యాక్టర్ ని ఎక్కడో చూసినట్టు ఉంది. నోట్లో మెదులుతోంది కానీ బయటకి రావటల్లేదు. ఆ ఇమేజ్ పట్టుకుని మన బ్రెయిన్ వెతుకుతోంది. ఆహా తెలిసింది.  స్టీవర్ట్  షో లో ఉండేవాడు కదూ.

6. పెళ్ళిలో అమాంతంగా ఎవరో "ఏమండీ సుబ్బారావు గారూ" అని పలకరిస్తారు. మనిషి గుర్తు రావటల్లేదు. మాట తీరు విన్నట్టుగా ఉంది. గుర్తు పట్టలేక పోతున్నాము. ఆహా తెలిసింది "ముకుందరావు కదూ" "ఎన్నాళ్ళకి ఎన్నాళ్ళకి ". మాట తీరుని, మనిషి  ఇమేజ్ ని కలిపి వెతికి మన బ్రెయిన్, "ముకుందరావు" పేరు పట్టుకుంది.

మన శరీరంలో బ్రెయిన్, spinal cord కలిసి పనిచేసే సమాచార వ్యవస్థని Central Nervous System (CNS) అంటారు. బ్రెయిన్ ఒక ముఖ్య సమాచార కేంద్రం. మన శరీరంలో ఏమూల ఏమి జరుగుతున్నదో,  బ్రెయిన్కి ఎల్లప్పుడూ సమాచారం అందుతూ ఉంటుంది.శరీరంలో ఉన్న అవయవాలన్నిటికీ ఏపని ఎప్పుడు చేయాలో అప్పుడు సంకేతాలు పంపిస్తుంది. పంచేంద్రియాల నుండీ వచ్చిన, ముఖ్యమని అనిపించిన సమాచారాన్ని దాచటం, కావాల్సి వచ్చినప్పుడు బయటికి తీసుకువచ్చి వాడుకోవటం కూడా దీని పనే. జీవికి అపకారం జరుగుతుందని తెలిసినప్పుడు వెంటనే దాని నుండి తప్పించటం కూడా దీని పనే. అందుకు spinal cord సహాయం తీసుకుంటుంది. అందుకనే వేడి గిన్నె తగలగానే చెయ్యి తీసేసాము. 

CNS లో లేని సమాచార వ్యవస్థని Peripheral Nervous System (PNS)  అంటారు. దీనిలో చాలా భాగాలున్నాయి. 

Enteric Nervous System(ENS) మన జీర్ణ వ్యవస్థని(gastrointestinal system) కంట్రోల్ చేస్తుంది.

Autonomous Nervous System (ANS) మన ప్రమేయము లేకుండా పనిచేసే భాగాల్ని కంట్రోల్ చేస్తుంది(ఉదా: గుండె, కాలేయము మొదలయినవి). అల్లాగే Sympathetic Nervous System : మనకి బయటి నుండి వచ్చే stress లను, భయాలు బాధలను, Parasympathetic Nervous System తో కలసి తగ్గించాలని చూస్తుంది. Parasympathetic Nervous System మనం ఎప్పుడూ  ప్రశాంతంగా హాయిగా ఉండాలని చూస్తుంది. 

CNS, PNS, ANS వీటిని న్యురల్ నెట్వర్క్స్ అంటారు. వీటిలో ఉండేవి న్యురోన్స్, glial cells. ఇవి ఒకదానికి ఒకటి గోలుసుకట్టుగా ఏర్పడి synaptic connections తోటి సమాచారాన్ని ఒకచోటు నుండి ఒకచోటుకు చేరవేస్తాయి. మన కండరాల కదలికలను కంట్రోల్ చేసే న్యురోన్స్ ని Motor Neurons అంటారు. ఇవి తెచ్చే సందేశాల మూలంగా చేతులూ కాళ్ళు వగైరా కదప కలుగుతాము. అల్లాగే Sensory Neurons, sensory receptors నుండి సమాచారం Nervous System కి పంపుతాయి. అందుకనే మన వంటిమీద ఏదన్నా పాకుతుంటే వెంటనే తెలిసిపోతుంది. ఈ రెండూ అవి పనిచేసే వాటి దగ్గరలో ఉంటాయి. (ఉదా: Sensory Neurons & Receptors , స్కిన్ దగ్గర, Motor Neurons, కండరాలు దగ్గర ఉంటాయి)

మళ్ళా Motor neurons రెండు రకాలు. Somatic and Autonomic. Somatic Neurons మన కంట్రోల్ లో ఉండే కండరాల్ని, Autonomic Neurons మన కంట్రోల్ లో లేని కండరాల్ని కంట్రోల్ చేస్తాయి ( హార్ట్ కండరాలు మొదలయిన involuntary శరీర భాగాలు).

Biological Neural Networks లో ఉండేవల్లా రకరకాల న్యురాన్స్. ఇవి చేసే పనల్లా శరీరంలో సమాచారాన్ని ఒకచోటు నుండి ఇంకొక చోటుకు చేరవేసి జీవత్వం కొనసాగేటట్లు చూడటం.

చివరిమాట: ప్రకృతి మనం జీవించాలని కట్టుదిట్టమైన ఏర్పాట్లు చేసింది. మనము చెయ్యాల్సిందల్లా దానికి కావాల్సింది ఇవ్వటమే. వయసు పెరిగినకొద్దీ కావలసిన మూలపదార్ధాలలో కొరత ఏర్పడుతుంది. అది గ్రహించి వాటిని ఇవ్వటానికి ప్రయత్నించాలి. అంతేకానీ ఇవ్వకూడనివి ఇవ్వటానికి ప్రయత్నించ కూడదు. ఇంకా ఎక్కువ తెలుసుకోవాలంటే ఈ క్రింద రెఫరెన్సు లతో మొదలు పెట్టండి. 

1. Nervous_system  http://en.wikipedia.org/wiki/Nervous_system

2. Cell Basics  http://cellbiology333.blogspot.com/

62 ఓ బుల్లి కథ 50---- మన బ్రెయిన్ కి శక్తి ప్రదాయిని మన తల్లి

ముందుమాట: మన శరీరంలో శక్తి ఎల్లా ఉత్పత్తి అవుతుందో తెలుసుకోటానికే ఈ పోస్ట్.

మన మొదటి కణం(haploid) లోకి కావలసిన వాటిల్లో సగం జీన్సుతండ్రి నుండీ సగం జీన్సు తల్లి నుండీ వస్తాయి. కానీ కణానికి జీవత్వం ఇచ్చే శక్తి ప్రదాయిని, mitochondria, తల్లి నుండి వస్తుంది. మన శరీరంలో ఏ కణాలకు అయినా జీవత్వం ఇచ్చి పెరుగుదలకు తోడ్పడేది ఈ mitochondria యే. ఈ mitochondria లు ప్రతి కణములో 1000 నుంచీ 2000 దాకా ఉండవచ్చు.

క్లుప్తంగా mitochondria మనము తినే ఆహారము లోనుండి వచ్చిన షుగర్ (Glucose) ని మనము పీల్చే గాలి లోనుంచి వచ్చిన ఆక్సిజన్ తో దహనం చేసి శక్తిని (Adenosine Triphosphate, ATP ద్వారా) విడుదల చేస్తుంది. ఆ శక్తి ద్వారానే మనము నడవటం, మాట్లాడటం, జీవించటం చేస్తున్నాము. ఈ దహన కాండ లో మనకు పనికిరాని కొన్ని పదార్దములు ఏర్పడుతాయి (free radicals). వీటిని వెంటనే హతమార్చక పోతే అవి వెళ్లి ఇంకొక పదార్ధమును చేరి అవి పని చేసే తీరును మార్చ వచ్చును. ప్రకృతి పరంగా వీటిని హతమార్చే పదార్ధాలు శరీరంలో ఉత్పత్తి అవుతాయి. కానీ వయస్సు పెరిగిన కొద్దీ వీటి ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. అందుకనే వయస్సు పెరిగిన కొద్దీ Antioxidants, CoQ10, Alpha Lipoic Acid, Acetyl L Carnitine అవసరం అవ్వచ్చు.

మన శరీరంలో అన్ని కణాలు( న్యురాన్స్ తప్ప) పై విధముగా శక్తిని ఉత్పాదన చేస్తాయి. బ్రెయిన్ లో ఉన్న న్యురాన్సు కి మాత్రం శక్తిని ఉత్పత్తి చెయ్యటానికి glucose, oxygen ఎప్పుడూ కావాలి.

ఈ శక్తి ఉత్పాదన ప్రక్రియలో Glucose తనంతట తాను శక్తి నిచ్చే చోటుకి వెళ్ళలేదు. ఆపనిని insulin, glucose transporters(GLUT Glycoproteins ) లని ప్రభావితం చేసి, చేయిస్తుంది. ఇందుకని  insulin మన ఆరోగ్యమునకు చాలా ముఖ్యం. మన శరీరం, మిగిలిపోయిన Glucose ని fat గ మార్చుకుని దాచి పెట్టుకుంటుంది. మనము ఆహారము తిన నప్పుడు fat ను glucose గ మార్చి శక్తి వచ్చేటట్లు చేస్తుంది.

మన శరీరంలో జరిగే రసాయనిక చర్యలన్నీ ఒక దాని మీద ఒకటి ఆధార పడుతాయి. నిజం చెప్పాలంటే మనము చేసే అన్ని పనులూ, ఆకలిగా ఉండి అన్నము తినాలని అనిపించటం నుంచీ, అన్నీ రసాయనిక చర్యలే. ఇవి సమతౌల్యంగ(Balanced) జరగక పోతే రోగాలు వస్తాయి. ఉదా: శరీరంలో జరిగే రసాయనిక ప్రక్రియలలో షుగర్ ను పూర్తిగా వినియోగించ లేక పోతే diabetes వస్తుంది.

ఇంగ్లీషు లో క్లుప్తంగా:

Glucose coming from food we eat gets transported by the influence of  insulin to a site in mitochondria where it gets combined with oxygen coming from the air we breath to produce energy in the form of ATP molecule. In short this is how we live.

Nature has backup plans for everything. Survival is most important in Nature. It converts excess food we eat to fat and stores in fat cells and converts it back into glucose in case of a need (when we starve). When oxygen is not there it has the capability of producing energy (anaerobic respiration).  Exception is the neural cell neuron, which takes only glucose and oxygen for energy production. 

చివరిమాట: నాకు ప్రకృతి పరంగా మనకు జరిగే రెండు విషయాలు ప్రశ్నలుగా  నిలిచి పోయాయి. శక్తి ప్రదాయిని  mitochondria, అమ్మనుంచి వస్తుంది ఎందుకు? మనమందరం మొదట్లో embryo లో ఆడవాళ్ళుగా ఎందుకని ఉంటాము ? (embryo female గ ఉండి, fetus గ మారుతున్నప్పుడు హార్మోనుల వలన కొందరిలో  male గ రూపాంతరం చెందు తుంది. ఇది మన కంట్రోల్ తో చెయ్యగలమా? ).

1. Mitochondria (the Powerhouses of our Cells) and Brain Disease
    http://www.studentpulse.com/articles/195/mitochondria-the-powerhouses-of-our-cells-and-brain-disease

2. The Brain Trust Program ---- by Larry McCleary M.D.
    http://brainbooks303.blogspot.com/2010_03_01_archive.html

3. Embryological Development of the Human Brain by Arnold B. Scheibel, MD

61 ఓ బుల్లి కథ 49 ---- మన బ్రెయిన్ పుట్టుక ఈవిధంగా

ముందు మాట: మన జీవితంలో రోజూ ఉపయోగించేది మన బ్రెయిన్. అది తయారయ్యేటప్పుడు మనకి స్పృహ కూడా ఉండి ఉండదు. కానీ మన పిల్లలవి తయారయ్యేటప్పుడు మనం చూస్తూనే ఉంటాం. బ్రెయిన్ ఎల్లా తయారవుతుంది. ఆ తయారీలో మన బాధ్యత ఏమిటి?  అనేదాన్ని పరిశీలించటానికే ఈ పోస్ట్.

మన శరీరం లో ఏ పనులు ఎప్పుడు ఎలా జరగాలి, అలా జరగటానికి కావాల్సిన మూల పదార్దములు (హార్మోనులు ) చెయ్యటానికి రెసిపీలు (code) ఇచ్చే వాటిని జీన్స్ అంటారు. అవి షుమారు 100,000 ఉంటాయి. వీటిల్లో బ్రెయిన్ తయారవటానికి, పనిచెయ్య టానికి ఉపయోగించుకునేవి 50,000. వాటిల్లో 30,000 జీన్సు బ్రెయిన్ కోసము నిర్దేశించినవే. బ్రెయిన్, జీవికి చాలా ముఖ్యమని సృష్టికి కూడా తెలుసు అందుకనే అన్ని జీన్సు కేటాయించింది.

Conception అయిన తరువాత egg sperm కలయిక మూలంగా వచ్చిన fertilized egg ని Zygote అంటారు. దీనితో  human embryo కి అంకురార్పణ జరుగుతుంది. ఈ కలయిక తో సంభవించిన మొదటి కణముని(cell) diploid అంటారు. దీనిలోకి  కావాల్సిన జీన్స్ సగం నాన్న నుండీ  సగం అమ్మ నుండీ వస్తాయి. కానీ శక్తి తయారు చేసే పరికరాలు(mitochondria) మొదలయినవి మాత్రం అమ్మ cytoplasm నుండి వస్తాయి. అందుకేనేమో  మొదట అన్నిembryo లు అమ్మాయిలుగా ఉండి తరువాత వచ్చిన మగ హార్మోనులని బట్టి అబ్బాయిలుగా మారుతాయి (default is female). ఈ diploid విభజనతో వచ్చే మొదటి రెండు కణాలకి తమంతట తాము వేరువేరుగా వృద్ది అయ్యే గుణం ఉంటుంది కానీ కణ విభజనలు జరుగుతున్న కొద్దీ ఈ శక్తి తగ్గుతుంది. అందుకే కమల పిల్లలు అందరికీ పుట్టరు. మొదటి కణాలు multiply అయ్యి embryo తయారు అవుతుంది. మొదటి 8 వారాలు దానికి కావలసిన అవయవాలు సృష్టించుకొని fetus గ మారి పెద్దదవుతుంది.

మానవుని సృష్టి ఏ విధంగా జరుగుతుంది తెలుసుకోటానికి చాలామంది పరిశోధనలు చేశారు. అన్ని సంగతులు తెలియక పోయినా ముఖ్య విషయాలు గ్రహించారు. embryo పైన ఉండే కణాలు విభజించుకుని చిట్ట చివరకు(ultimate గ) స్కిన్ తయారు చేస్తాయి. వీటిని ectodermal cells అంటారు. అల్లాగే embryo లోపల ఉన్న కణాలు కడుపు, పెద్ద ప్రేవులు, చిన్న ప్రేవులు మొదలయిన వాటిని తయారు చేస్తాయి. వీటిని endodermal cells అంటారు. దాదాపు embryo పెరగటం మొదలెట్టిన రెండున్నర వారాలకి embryo మధ్యలోకి కొత్త రకం కణాలు, కండరాలు, గుండె మొదలయినవి చెయ్యటానికి వస్తాయి. వీటిని mesoderm cells అంటారు.

దాదాపు మూడు వారాలకి ఈ mesoderm cells ఊరుకోకుండా పైనున్న ectodermal cells ని పురికొల్పి  కొత్త కణాలను తయారు చేయించి (షుమారు 125,00) ఒక flat sheet ను తయారు చేయిస్తాయి. దీనిని neural plate అంటారు. బ్రెయిన్ కు కావలసిన neurons, glial cells ఇక్కడ నుండే తయారు అవుతాయి.

దాదాపు మూడు నాలుగు వారాల మధ్యన ఈ షీట్ లాగా ఉండే  neural plate అంచులు కలుసుకొని ఒక పొడుగాటి గొట్టం లాగా తయారు అవుతుంది. దీనినే neural tube అంటారు. central nervous system అంతా neural tube నుండే తయారు అవుతుంది. ముందు భాగంలో బ్రెయిన్ వస్తుంది. ట్యూబ్ భాగం spinal cord అవుతుంది. neural tube తయ్యారయ్యే టప్పుడు కొన్ని కణాలు మిగిలిపోతాయి. వాటిని neural crest cells అంటారు. ఈ కణముల నుండే peripheral nervous system అంతా తయారు అవుతుంది.

దాదాపు అయిదు ఆరు వారాల మధ్యన neural tube రెండువేపులా మూసుకు పోతుంది. ముందర వేపు మూడు బొడిపెలు(swellings) వస్తాయి. అవే బ్రెయిన్ లో ఉండే మూడు భాగాలు forebrain, midbrain and hindbrain. అవే చిన్న మెదడు, పెద్ద మెదడు అనేవి. ఇంక అవి పెరిగి పెద్దవవుతూ ఉంటాయి. వీటిలోకి కావలసిన న్యురోన్స్, న్యురోన్ ట్యూబ్ దగ్గరనుండి తయారు అయ్యి జారుకుంటూ మధ్యలో ఉన్న న్యురోన్స్ కి హలో చెప్పుకుంటూ గమ్యం చేరి అక్కడ ఇంకొక న్యురోన్ తో synaptic connection పెట్టుకుంటాయి. ఈ విధంగా connection లేక పోతే అవి బతక లేవు. అల్లాగే కొన్ని న్యురోనులు వెతుకుంటూ వెళ్ళి తప్పుడు త్రోవ బట్టి ఎక్కడికో వెళ్తాయి. అవి కూడా బ్రతకవు. glial సెల్ల్స్ ఈ చనిపోయిన న్యురోన్స్ ని బయటకు తీసివేస్తూ ఉంటాయి. మొత్తం మీద 10th  వీక్ కల్లా embryogenesis పూర్తవుతుంది. దాదాపు అన్ని అవయవాలు ఏర్పడుతాయి. ఇంక వాటిని పెద్దవి చేసి మెరుగుపరచటమే మానవ సృష్టిలో మిగిలింది. ఇలా తొమ్మిదో నెలకల్లా బ్రెయిన్ అన్ని neural synaptic connections తోటి తయారవుతుంది.

మనము పుట్టేటప్పుడు 100 billion న్యురోన్స్ ఉన్నయ్యనుకుంటే, పుట్టటానికి 9 నెలలు పడితే, నిమిషానికి 250,000 తయారు చెయ్యాల్సి వస్తుంది. ఈ పని చెయ్యటానికి  శక్తి ఆ తొమ్మిది నెలలు తినే ఆహారాన్నుండి వస్తుంది. అందుకని పౌషికాహారము చాలా ముఖ్యము. embryo ఆరోగ్య వంతంగా పెరగటానికి folic acid చాలా ముఖ్య మని తేలింది.ఇది కూడా ప్రెగ్నెన్సీ మొదటి  మూడు వారాలలో అవసరము అవుతుంది. అందుకని ప్రెగ్నెన్సీ కోసం చూసే వాళ్ళు B Complex tablets తీసుకొనుట మంచిది. వీటిలో folic acid ఉంటుంది. త్రాగుడూ, సిగరెట్లు మానెయ్యటం చాలా మంచిది. మనస్సుని మంచి ఆలోచనలతోటి సంతోషంగా ఉంచుకోవటం కూడా చాలా మంచిది.

ప్రెగ్నెన్సీ లో మొదటి మూడు నెలలు బ్రెయిన్ తయారయ్యేటప్పుడు చాలా క్రిటికల్ అని తెలుసుకున్నాము కదా అందుకని ఈ క్రింద చూపిన జాగార్తలలో ఉండటం చాలా మంచిది.
During this critical period (most of the first trimester), the developing embryo is also susceptible to toxic exposures, such as:

Alcohol, certain drugs, and other toxins that cause birth defects, such as Fetal alcohol syndrome
Infection (such as rubella or cytomegalovirus)
Radiation from x-rays or radiation therapy
Nutritional deficiencies such as lack of folate which contributes to Spina bifida


చివరి మాట: బ్రెయిన్ తయారు అవటం అనేది చాలా సున్నిత మైన పని. ఆ తయారయిన బ్రెయిన్ ను మన పిల్లలు వారి జీవితాంతము ఉపయోగించుకుంటారు. వాళ్ళ నడవడికలు దీని మీదే ఆధారపడేది. అందుకని మనకు తెలిసిన జాగర్తలు తీసికొనుట మంచిది. ఈ వ్యాసములోని సంగతులు చాలా పుస్తకాల్లో నుండి గ్రహించినవి. నేను ఇచ్చిన ఇంగ్లీషు పదములు వాడి గూగులమ్మని అడిగితే ఆ విషయాలన్నీ చెబుతుంది. ఈ క్రింది రెఫెరెన్సు చాలా బాగుంటుంది.

1. Embryological Development of the Human Brain by Arnold B. Scheibel, MD



2. వీలయితే నా ఇంకొక బ్లాగ్ కూడా చూడండి.
http://brainbooks303.blogspot.com/

60 ఓ బుల్లి కథ 48 ---- మన బ్రెయిన్ లో ఏముంటాయి ?

ముందు మాట:  మన బ్రెయిన్(Brain) ఎల్లా పనిచేస్తుందో అవగాహన కల్పించటానికి కొన్ని వ్యాసాలూ వ్రాయాలని నా ఈ చిన్న ప్రయత్నం లో ఈ పోస్ట్ ఒక భాగం. ఆ వ్యాసాలలో ఉదాహరించబోయే కొన్ని పదములను ఈ పోస్ట్ లో అందరికీ అర్ధమయ్యేలా చెప్పటానికి ప్రయత్నిస్తాను. ఇంగ్లీషు పదాలని తెలుగులో అనువదించే ప్రయత్నం చెయ్యకుండా తెలుగులో వ్రాస్తాను. ఇంకా ఎక్కువ తెలుసు కుందా మనుకునే వారికి ఆ పదములతో గూగులమ్మని అడగటానికి వీలుగా ఉంటుంది.

1. Neuron: మన శరీరం లో ఉండే ఎర్ర కణములు, తెల్ల కణములు లాగా బ్రెయిన్ లో ఉండే  కణములను న్యురోన్లు అంటారు. వీటి ప్రత్యేకత సమాచారాన్ని తీసుకుని ఇంకొక చోట అందించటం. అందుకని సమాచారం తీసుకోటానికి వీటిమీద వేళ్ళు లాగా ఉంటాయి. వీటిని dendrites అంటారు. అలాగే సమాచారం బయటికి పంపటానికి తోక లాగ ఒకటుంటుంది. దానిని Axon అంటారు. ఈ Axon bundles నే మనము Nerves అంటాము.

న్యురోన్ దాదాపు మన చెయ్యి లాగా ఉంటుందనుకోవచ్చు. చేతి వేళ్ళు dendrites, చెయ్యి Axon. ఈ న్యురోన్లు మనము పుట్టినప్పుడే 100 బిలియన్లు ఉంటాయి. జీవిత కాలంలో ఈ సంఖ్య తగ్గటమే కానీ హెచ్చట మంటూ ఉండదు. Brain లో ఇవన్నీ గుంపులు గుంపులుగా (clusters) ఉండి నిర్ణీత పనులు చేస్తాయి. ఉదా: ఒక గుంపు కళ్ళు దగ్గరనుండి వచ్చే సంకేతాలు process చేస్తుంది.

2. Synapse: ఒక న్యురోన్ ఇంకొక న్యురోన్ తో మాట్లాడాలంటే దాని దగ్గరకు వెళ్లి ఆగుతుంది అంతే కానీ physical గ contact ఉండదు. ఈ రెండు న్యురోన్స్ మధ్య ఉన్న సందుని Synapse అంటారు. సంకేతాలు ఒక చోటు నుండి ఇంకొక చోటు కెళ్ళాలంటే న్యురోనులు dendrites ద్వారా సంకేతాలు తీసుకుని Axon ద్వారా బయటికి పంపిస్తాయి. Axon లో నుండి వచ్చిన సంకేతాలు Synapse గ్యాప్ దగ్గర chemical messengers గ మారి ఈదుకుంటూ అవతల న్యురోన్  dendrites దగ్గరకి వెళ్తాయి. అక్కడ మళ్ళా electrical pulses గ మారి గమ్యం చేరేవరకు ప్రయాణం కొనసాగిస్తాయి.సంకేతాలు ఈ విధంగా electrical pulses గానూ chemical pulses గానూ మారుతూ గమ్యం చేరుకుంటాయి. ఈ chemical messengers ని neurotransmitters అంటారు. ఒక న్యురోన్ కి దాదాపు 1,000 నుండి 10,000 వేల దాకా synapses ఉండవచ్చు. అంటే అన్ని వేపులకి సంకేతాలు పంపవచ్చు అన్నమాట.

3. Neurotransmitters: Synaptic gap లో పని చేసే ఈ chemical messengers పనల్లా సంకేతాల్ని ఒక న్యురోన్ నుండి ఇంకొక న్యురోన్ కి చేర వెయ్యటం. ఇవి ఇప్పుడు 27 దాకా ఉన్నాయి. ఇంకా కొత్త neurotransmitters ని కనుక్కుంటూనే ఉన్నారు. మనకొచ్చే కొన్ని జబ్బులు ఇవి సరీగ్గా పని చెయ్యక పోవటం మూలాన అని కనుగొన్నారు. మచ్చుకి కొన్నిneurotransmitters :  Glutamate, Acetylcholine, Dopamine, Norepinephrine, Serotonin మొదలయినవి. ఇవి ఎంత ముఖ్యమో ఒక ఉదాహరణ: మనము కాళ్ళ వేళ్ళు కదిలించాలను కున్నాము. ఆ సంకేతం బ్రెయిన్ నుండి కాళ్ళ వేళ్ళ కండరాలకి neurotransmitters ద్వారా రావాలి. ఎక్కడయినా అవి సరీగ్గా లేకపోతే మనము వేళ్ళని కదిలించలేము.

4. Glial cells: "Glial" అంటే glue అని అర్ధం. వీటిలో చాలా రకాలు ఉన్నాయి. బ్రెయిన్ లో 90% వరకూ ఈ కణములు ఉంటాయి. ఈ కణాలు న్యురోన్స్ కి సపోర్ట్ గ పని చేస్తయ్యి. వీటిల్లో వివిధ రకాల పనులు చేసేవి ఉన్నాయి.

ఉదా: 1. myelin అనే insulator లాంటి పదార్ధాన్ని తయారుచేసి  సంకేతాలు వెళ్ళే దోవని(Axon) insulate చెయ్యటం. మన electrical wires మీద insulation లాగా.

 2. చనిపోయిన న్యురోన్స్ అవ్వీ ఉంటే వాటిని బయటికి తీసివెయ్యటం. మొదలయినవి.

5. Stem Cells: ప్రెగ్నెన్సీ మొదటి రోజుల్లో "Embrionic Stem Cells" అనే కణాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఇవి వాటి పరిసరాలను బట్టి వివిధ రకాల కణజాలములు గా రూపాంతరము చెందుతాయి. మొదట బ్రెయిన్ లో పనిచెయ్యటానికి తయారయ్యే న్యురోన్స్ ఈ "Embrionic Stem Cells" నుండి వచ్చినవే.

6. Brain Plasticity: ఒక పని చేసే న్యురోన్స్ దెబ్బతిని ఆ పని చెయ్యలేకపోతే, మిగతా న్యురోన్స్ ఆ పనిని చెయ్యటానికి ప్రయత్నిస్తాయి. దీన్ని Brain Plasticity అంటారు. ఉదా: Stroke వచ్చిన వాళ్ళకి కొన్ని అవయవాలు పని చెయ్యకపోతే, Physical Therapy తో కొంతవరకు సరిచేస్తారు. అంటే Physical Therapy తో చెడిపోయిన న్యురోన్స్ పనిని వేరే న్యురోన్స్ కి నేర్పి పనిచేయిస్తున్నారన్న మాట.

చివరి మాట: "బ్రెయిన్ ఎల్లా పనిచేస్తుంది" తెలుసుకోటానికి చాలా మంది పరిశోధకులు ఇంకా పనిచేస్తున్నారు. కొత్త కొత్తవి కనుక్కుంటే ముందు ముందు వాటిని కూడా ఇక్కడ ఉంచటానికి ప్రయత్నిస్తాను.

59 ఓ బుల్లి కథ 47---- మా మాజీ గవర్నరు జైలు కి వెళ్ళు చున్నా డొచ్

అమెరికాలో ఇల్లినొఇస్ అనే రాష్ట్రముంది. దానికి ఎన్నుకోబడిన గవర్నరు(మన చీఫ్ మినిస్టర్ లాగా), బ్లాగోవిచ్ ని ఇవ్వాళ కోర్టులో జ్యూరీ తప్పు చేశాడని నిర్ధారించింది. ఈ తప్పిదానికి వంద ఏళ్ళు దాకా జైల్లో వెయ్యవచ్చు.

అభియోగం: US సెనేట్ సీటుని అమ్ముకున్దామని ప్రయత్నించటం. 

ఇల్లినొఇస్ రాష్ట్రం లో ఎన్నికయినవారు మధ్యంతరంగా తమ సీట్ వదిలేస్తే మళ్ళా ఎలక్షనుల వరకు రాష్ట్ర గవర్నరు , తానైనా ఆ సీట్ లోకి అప్పాయింట్ చేసుకోవచ్చు లేకపోతే ఇంకొకళ్ళని అప్పాయింట్ చెయ్యవచ్చు. 

ఒబామా ప్రెసిడెంట్ అయినతరువాత సెనేటర్ గ మానేస్తే  ఖాళీ అయిన US సెనేట్ సీట్ అది. బ్లోగోవిచ్ గారిని రాష్ట్ర సెనేటర్లు  అందరూ కలిసి గవర్నర్ పదవిలోనుండి ఇదివరకే తీసేశారు.

http://beta.news.yahoo.com/jury-convicts-ex-ill-gov-blagojevich-retrial-191413841.html

58 ఓ బుల్లి కథ 46---- మేమే నాట్యానికి భాష్యం వ్రాశాం వెయ్యేళ్ళ క్రిందట !

భరతముని నాట్య శాస్త్రము అనే నాట్య వేదం

                                ___________

మాలో ఇంకా ఆ జీన్స్ ఉన్నాయి 

మేము ఇంకా కొత్తవి కనిపెట్టగలం

ఇంకా కొత్త పుంతలు తోక్కగలం

మళ్ళా మాకా ఇన్స్పిరేషన్ రావాలి

మళ్ళా మాలో ఆ జ్యోతి వెలగాలి 

ఇదుగో కావాలంటే చూడండి 

వెయ్యేళ్ళ నాటి మా ప్రతిభ

నాట్య రీతుల్లో మా చాతుర్యం

చేసి చూపెట్టే మా నాట్య వేదం.  

చూడండి ఈ వీడియో: 

    

మా నృత్య పాదాల అందాలు చూడాలంటే సాపాటు సమగతుల                                                                                          పాదాలకి వందనాలు చూడండి 

     

57 ఓ బుల్లి కథ 45 ---- మనకు ఎందుకు మతిమరుపు వస్తుంది ?

ముందు మాట: మనము మామూలుగా కొన్ని సంగతులు మరిచి పోతూ ఉంటాము. తాళం చెవులు కోసం వెతకటం,  టీవీ రిమోట్ల  కోసం వెతకటం, బర్తు డేలు మర్చెపోవటం మొదలయినవన్నీ మామూలే కానీ భార్యా, భర్త,  పిల్లల పేర్లు మర్చెపోవటం,  తన పేరే తాను మర్చెపోవటం జరిగితే  కొంచెం గాభరా పడవలసిన అవసరం ఉంది. వృద్ధాప్యంలో ఇవి మామూలే అని అంటూ ఉంటారు కానీ అది నిజమా? Brain Longevity అని ఒక డాక్టరు గారు వ్రాసిన పుస్తకం నుండి సంక్షిప్తంగా కొన్ని నిజాలు వాటిని ఎదుర్కోటానికి కొన్ని పద్ధతులూ చూద్దాము. Since 1993, he has been the President and Medical Director of the Alzheimer’s Research and Prevention Foundation in Tucson, Arizona, USA. 

క్లుప్తంగా బ్రెయిన్ మీద: మన శరీరం లో ఉన్న కణాలు, ఎర్ర కణాలు, తెల్ల కణాలు మొదలయినవి, లాగ మన బ్రెయిన్ లో కణాలు ఉంటాయి. వీటిని న్యురాన్స్ అంటారు. మనం పుట్టేటప్పుడే  మనకు కావాల్సిన న్యురాన్స్ అన్నీ

తయారు చేయబడి మనకి పనిచేసి పెట్టడానికి రెడీ గా ఉంటాయి. వీటి ముఖ్యమైన పనల్లా మన పంచేంద్రియాలనుండి వస్తున్న సమాచారాన్ని క్రోడీకరించి దాచి పెట్టటం, కావాల్సి వచ్చినప్పుడు తిరిగి ఇవ్వటం. ఈ పనిచెయ్యటానికి neurotransmitters ద్వారా వాటితో అవి కూడ బలుక్కుని మాట్లాడుకుంటూ ఉంటాయి.  శరీరం లో అన్ని కణాలు లాగానే ఇవి కూడా రక్త ప్రవాహం లోని గ్లూకోస్ తీసుకుని, దహనం చేసి, శక్తి (ATP) సంపాదించి బ్రతుకుతాయి. కాకపోతే వీటికీ మిగతా కణాలకి తేడా ఏమిటంటే మనకు 30 ఏళ్ళు వచ్చిన దగ్గరనుండీ ఇవి చనిపోతూ ఉంటాయి. వచ్చిన గొడవ ఏమిటంటే ఇవి చనిపోతే మళ్ళా సామాన్యంగా అన్నీ రిప్లేస్ చెయ్యబడవు.  అందుకని బతికున్న కణాలే వాటిల్లో అవి మాట్లాడుకుని కొత్త స్నేహితులని కలుపుకుని చనిపోయిన వాటి పనులు చేస్తాయి. దీనినే Brain Plasticity అంటారు. అవయవాలు స్వాధీనము తప్పినవారు ఫిజికల్ థీరపీ ద్వారా అవయవాలు స్వాధీనం లోకి తెచ్చుకుంటారు దీనిమూలాన అన్నమాట.

జ్ఞాపక శక్తి (మెమరీ): పుట్టంగానే బేబీ కి దాదాపు 100 బిల్లియన్ న్యురాన్సు ఉంటాయి. పుట్టిన రోజునుంచీ బ్రతకటానికి తనకి కావలసిన స్కిల్ల్స్ నేర్చుకోవటం మొదలుపెడుతుంది. మెదడు లోని న్యురాన్సు చిన్న చిన్న గ్రూపులుగా మారి కొత్తగా తెలుసుకున్న సంగతులని గుర్తుపెట్టుకుంటాయి. రోజూ వాడే మోటార్ స్కిల్స్ ని (తినటం, నడవటం, సైకిల్ తొక్కటం వగైరా) ఒక చోట జాగర్తగా దాచి పెడుతుంది. అందుకనే మనము వాటిని మర్చిపోము. అల్లాగే చిన్నప్పుడు బట్టీ పట్టిన ఎక్కాలు. రోజూ బట్టీయము చేశాము కాబట్టి మనస్సుకి అవి చాలా ముఖ్యమయినవి అని గుర్తించి జాగ్రత్తగా దాచి పెడుతుంది. పదమూడు ఏళ్ళ దాకా కొత్తసంగతులు త్వరగా గ్రాస్ప్ చేస్తుంది. ఇంకొక గుణమేమిటంటే మనకి బాధకలిగించేవి మనస్తాపము కలిగించేవి జీవితాంతం గట్టిగా గుర్తు పెట్టుకుంటుంది. బహుశ అటువంటివి మనము మళ్ళా చెయ్యకుండా నేమో. మనము వేటిని గుర్తుపెట్టుకోవాలో వేటిని మర్చెపోవాలో మనస్సుకి చెప్పి చేయించలేము. బహుశ హిందూ మతం లో చెప్పే ఆత్మ అంటే ఇదే నేమో.

సామాన్యంగా ఇది మూడు పౌన్ల బరువు ఉంటుంది. ఎప్పుడూ ఇది కష్టపడి పనిచేస్తూ ఉంటుంది కాబట్టి,  మెదడు శరీరంలో 2% భాగమయినప్పటికీ 20% ఎనర్జీ ని తాగేస్తుంది.

మనమెందుకు మర్చెపోతాము: మెమరీ పనిచేయటంలో కొన్ని పద్దతులు ఉన్నాయి. మనకి పనికొస్తుందన్న సమాచారమే  అది దాచిపెట్టుకుంటుంది. ఒకవేళ పనికొస్తుందని దాచినా మనము చాలాకాలం వాడకపోతే దానిని మాయం చేస్తుంది. మనము వాడుకోకుండా ఉన్నన్యురాన్సు ప్రూనింగ్ లో చంపబడతాయి. దాదాపు 20 ఏళ్ళ వయసు నుండీ రోజుకి షుమారు 25,000 న్యురాన్సు చచ్చిపోతూ ఉంటాయి. పర్మేనెంటు గ దాచిపెట్టాల్సిన విశేషం  లేదనుకుంటే వాడుకుని వదిలేస్తుంది. 

ఉదా: మనం డ్రైవ్ చేస్తూ ఉంటాము. ట్రాఫ్ఫిక్ లైట్లు దాటుతూ ఉంటాము. ఇంటికొచ్చిన తరువాత మనము వచ్చేటప్పుడు ఎక్కడ ఏ లైటు గ్రీన్, రెడ్, ఎల్లో గ ఉందొ చెప్పమంటే చెప్పలేము. మనసుకు అది గుర్తుంచు కోవటానికి అవసరం లేదని తీసి పారేసింది.

మనం ఏ విధంగా మర్చెపోతాం: మొదటిది వయస్సు పెరిగిన కొద్దీ మామూలుగా న్యురాన్సు చని పోవటం మూలాన వచ్చేది. ఇది 25 ఏళ్ళ(late 20s)  వయసు నుండీ మొదలెడుతుంది. దీని ప్రభావం మొదట ప్రోమినేంట్ గ కనపడదు కానీ 60 ఏళ్ళ తరువాత బాగా కనపడ వచ్చు. మీరు ఏవయినా గట్టిగా గుర్తు పెట్టుకోవాలంటే నాలుగు విధాల గుర్తు పెట్టుకునేట్లు ట్రై చెయ్యండి. ఒక వేపు నుండి మరచిపోయినా ఇంకొక వైపు నుండి ట్రై చెయ్యచ్చు.  ఎవరి ఇంటికైనా వెళ్ళటానికి రెండు దోవలుంటే, ఒక దోవ బ్లాక్ అయితే ఇంకొక దోవలో వెళ్ళచ్చు అలాగ అన్నమాట. ఉదా:  మీకు బాగా గుర్తున్న బర్త్ డే ల తోటి మీరు గుర్తు పెట్టు కోవాల్సిన బర్త్ డే లను ముడి పెట్టండి.

రెండవది మనస్సుకి సరిఅయిన పోషక పదార్ధాలు అందక పోతేను. ఆహారం సరీగ్గా అందకపోతే అన్ని కణాలు లాగానే న్యురాన్సు చనిపోతాయి. మీరు తినే ఆహారంలో ఇవి ఉండేటట్లు చూసుకోండి: Anti oxidant battery of  Vitamins A, C, E, Co Q 10; B-Complex vitamins; Choline rich lecithin; and a trace mineral combination that includes magnesium. Herbs Ginkgo biloba, ginseng also help. There is a saying "What is good for the heart is good for the brain too".

మూడవది  Stressful  జీవితం అయితేను. మీరు చాలా కోపంగా ఉన్నారనుకోండి ఏమి మాట్లాడాలో మర్చి పోతారు. అంతా బాగా చదువుకుని ఎల్లా అవుతుందిరా భగవంతుడా అనుకుంటూ పరీక్ష వ్రాయటానికి వెళ్తారు, అక్కడకి వెళ్లేసరికి చదివినదంతా ఒక్కటీ గుర్తుండదు. ఇటువంటివి అన్నీ మనం రోజూ చూస్తూనే ఉంటాము. వీటికి కారణం Stress. 

Cortisol అనే హార్మోను మన శరీరంలో adrenal glands లో తయారు అవుతుంది.  Stress ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా తయారవుతుంది. ఎక్కువైతే ఇది చేసే చెడ్డపని ఏమిటంటే glucose ని న్యురాన్సికి అందకుండా చేస్తుంది. అంటే వాటికి కావాల్సిన ఆహారాన్ని ఇవ్వక అవి చావటానికి కారణం అవుతుంది. ఈ Cortisol న్యురాన్సు మాట్లాడుకోవటానికి ఉపయోగపడే neurotransmitters పని చేసే విధానాన్ని కూడా మారుస్తుంది. అంటే న్యురానుల గొంతు పిసికినట్లే. అవి త్వరగా చనిపోతాయి. చివరికి ఇది  Alzheimer's disease కి దారి తీస్తుంది.

 అమెరికాలో ప్రతీ 70 సెకండులకు కొత్తగా ఒకళ్ళకి Alzheimer's ఉందని కనుక్కుంటున్నారు. దీనికి మందు లేదు కానీ ముందరగా గుర్తిస్తే త్వరగా రాకుండా చూడవచ్చు. Alzheimer's is a mental condition characterized by extensive death of brain cells. ఇదంతా ఒక్క రోజులో జరగదు కాకపోతే అయిదు ఆరు ఏళ్ళు పట్టచ్చు. కానీ లక్షణాలు ముందర తెలుస్తూ ఉంటాయి. చాలా నైపుణ్యమున్న డాక్టర్లు కానీ చెప్పలేరు. మీరు చెయ్యాల్సింది జీవితం లో Stress తగ్గించు కోవటం. Yoga, Meditation చేసి కూడా stress తగ్గించు కోవచ్చు. 

మంచి మనస్సుకు కావలసినవి ముఖ్యంగా మంచి ఆహారం, Stress  తక్కువ జీవితం. ఈ క్రింద ఇంకో పుస్తకమునుండి గ్రహించినవి ఇస్తున్నాను. ఇంకో పోస్ట్ వచ్చేలోపల ఇవి పనికొస్తాయని అనుకుంటాను:

Brain friendly diet --- what to eat:
Fresh fruits, Fresh Vegetables and spices. Berries, spinach and dark green leafy vegetables, coffee, avocados, eggs, nuts, seeds and red wine.
Spices: turmeric, cinnamon, ginger.
Herbs: sage and rosemary.
Nuts and seeds: Flax seeds, sunflower seeds, sesame seeds, pumpkin seeds.

Brain-Friendly Diet: What not to eat:
Trans-fats, Concentrated sweets: large quantities of sugar, corn syrup and high-fructose corn syrup. Flavour enhancers and artificial sweeteners. Pesticides, Hormones and antibiotics.

మీకు న్యురాన్సు గురుంచి ఇంకా తెలుసు కోవాలంటే గూగులమ్మని అడగండి లేక పోతే నేను కొన్ని మంచి పుస్తకాలు చదివి సమ్మరీ వ్రాసాను చూడండి.

Brain బుక్స్

ఈ క్రింద పుస్తకం వ్రాసిన డాక్టర్ గారు మెంటల్ ప్రొబ్లెంస్ రాకుండా ఉండటానికి ఒక థీరపీ డేవలప్ చేశారు. దానిలో భాగాలుగా Meditation, Yoga కూడా ఉన్నాయి.

Brain Longevity (1997)

Dharma Singh Khalsa, MD
with Cameron Stauth
Warner Books Inc. 1271 Avenue of the Americas, New York, NY 10020, USA